Pojawienie się krwi w moczu to sytuacja, która bywa niezwykle stresująca. Nie zawsze jednak krwiomocz musi być objawem poważnych schorzeń. W każdym przypadku warto wykonać niezbędne badania i skonsultować się ze specjalistą w celu ustalenia, co jest przyczyną krwawienia.
Krwiomocz – co to jest?
Krwiomocz, określany również jako hematuria, stanowi obecność erytrocytów w moczu przekraczającą normę (powyżej 3 krwinek czerwonych w polu widzenia mikroskopu po odwirowaniu próbki). Wyróżnia się dwa podstawowe typy: krwiomocz mikroskopowy (krwinkomocz) – niewidoczny gołym okiem i wykrywany jedynie w badaniach laboratoryjnych, oraz krwiomocz makroskopowy, czyli widoczny jako zmiana barwy moczu od różowej do brunatnoczerwonej, często z obecnością skrzepów. Hematuria jest jednym z najczęściej identyfikowanych nieprawidłowych parametrów w badaniu ogólnym moczu i stanowi istotny objaw, który wymaga natychmiastowej diagnostyki w celu identyfikacji podłoża chorobowego.
Podział na krwiomocz kłębuszkowy i pozakłębuszkowy
Źródło krwi w moczu może lokalizować się na różnych poziomach układu moczowego – od kłębuszków nerkowych po ujście cewki moczowej. W związku z tym etiologia hematurii dzieli się na:
- Krwiomocz kłębuszkowy – wynikający z uszkodzenia bariery filtracyjnej kłębuszków nerkowych; najczęściej objawia się mikrohematurią oraz obecnością białkomoczu. Do najczęstszych przyczyn zalicza się nefropatię IgA, kłębuszkowe zapalenia nerek o różnorodnej etiologii (autoimmunologicznej, infekcyjnej, polekowej).
- Krwiomocz pozakłębuszkowy – spowodowany krwawieniem z dalszych odcinków układu moczowego, takich jak moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa czy prostata. Przyczyny najczęściej obejmują kamicę moczową, zakażenia dróg moczowych, urazy, nowotwory układu moczowego (np. rak pęcherza moczowego, rak nerki, rak prostaty), a także schorzenia takie jak endometrioza u kobiet.
Wybrane przyczyny pozakłębuszkowego krwiomoczu
Wśród najczęstszych przyczyn należą:
- Kamica moczowa – obecność złogów w drogach moczowych prowadzi do mechanicznego uszkodzenia ścian naczyń i błony śluzowej, skutkując krwawieniem. Charakterystyczny jest silny ból kolkowy w okolicy lędźwiowej, któremu może towarzyszyć makrohematuria.
- Zakażenia układu moczowego – zapalenia cewki, pęcherza, nerek lub odmiedniczkowe zapalenie nerek często wywołują krwiomocz, któremu towarzyszą objawy zapalne: ból, pieczenie, częstomocz, gorączka.
- Nowotwory układu moczowego – szczególnie rak pęcherza moczowego, który często manifestuje się bezbolesnym krwiomoczem makroskopowym. Nowotwory nerki oraz prostaty również mogą powodować obecność krwi w moczu.
- Endometrioza układu moczowego – rzadka przyczyna krwiomoczu u kobiet, gdzie ogniska endometriotyczne naciekają pęcherz lub moczowody, powodując krwawienie często związane z cyklem menstruacyjnym.
- Urazy i ciała obce – mechaniczne uszkodzenia nerek, pęcherza czy cewki moczowej po urazach lub wprowadzeniu ciał obcych mogą skutkować krwiomoczem z towarzyszącym bólem.
- Zaburzenia naczyniowe i hematologiczne – zawał nerki, zakrzepica naczyń nerkowych, hemofilia oraz stosowanie leków przeciwkrzepliwych mogą prowadzić do krwiomoczu.
Krwiomocz kłębuszkowy – charakterystyka i przykłady
Krwiomocz o etiologii kłębuszkowej jest wynikiem nieprawidłowości w błonie podstawnej kłębuszków nerkowych lub procesów zapalnych. Charakterystyczne cechy to obecność erytrocytów dysmorficznych w osadzie moczu, białkomocz oraz często towarzyszące objawy ogólnoustrojowe, takie jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze i niewydolność nerek. Do najczęstszych schorzeń należą nefropatia IgA, kłębuszkowe zapalenie nerek w przebiegu chorób autoimmunologicznych (np. toczeń rumieniowaty układowy) oraz polekowe czy infekcyjne zapalenia kłębuszków.
Krwiomocz – jak wygląda diagnostyka?
Rozpoczęcie diagnostyki opiera się na szczegółowym wywiadzie, który uwzględnia charakterystykę krwiomoczu (mikroskopowy vs. makroskopowy), czas wystąpienia, objawy towarzyszące (ból, gorączka, zaburzenia mikcji), historię chorób nerek, zakażeń, nowotworów oraz przyjmowanych leków (zwłaszcza przeciwkrzepliwych).
U kobiet należy uwzględnić fazę cyklu miesiączkowego i wykluczyć krwawienie z narządu rodnego. Badanie fizykalne obejmuje ocenę ciśnienia tętniczego, palpację i opukiwanie okolicy lędźwiowej oraz badanie per rectum i ginekologiczne w razie potrzeby.
Badania laboratoryjne
Podstawowym badaniem jest ogólne badanie moczu z oceną osadu mikroskopowego, które pozwala ocenić ilość i morfologię erytrocytów oraz obecność innych elementów (leukocyty, bakterie, białko). Posiew moczu jest obligatoryjny przy podejrzeniu infekcji. W diagnostyce różnicowej przydatne są również badania krwi: morfologia, parametry stanu zapalnego (CRP), wskaźniki funkcji nerek (kreatynina, mocznik), badania układu krzepnięcia oraz markerów chorób autoimmunologicznych.
Badania obrazowe i endoskopowe
USG jamy brzusznej i układu moczowego stanowi podstawę w wykrywaniu kamicy, torbieli, guzów i zmian anatomicznych. W przypadku niejasnej etiologii, utrzymującego się makrohematurii lub podejrzenia nowotworów zaleca się tomografię komputerową układu moczowego (uro-TK) oraz cystoskopię, umożliwiającą bezpośrednią ocenę pęcherza moczowego i cewki moczowej. U kobiet niejednoznacznych diagnostycznie wskazane jest badanie ginekologiczne. W wybranych przypadkach (np. podejrzenie kłębuszkowego zapalenia nerek) konieczna może być biopsja nerki.
Leczenie krwiomoczu – jak przebiega?
Leczenie krwiomoczu jest zawsze ukierunkowane na przyczynę podstawową. W przypadku infekcji układu moczowego stosuje się antybiotykoterapię dostosowaną do wyników posiewu. Kamica nerkowa wymaga terapii objawowej (leki przeciwbólowe, rozkurczowe) oraz, w razie potrzeby, zabiegów litotrypsji lub interwencji chirurgicznej. Choroby kłębuszków nerkowych leczy się za pomocą immunosupresji, leków moczopędnych i kontroli ciśnienia tętniczego. Nowotwory układu moczowego wymagają leczenia onkologicznego, które może obejmować chirurgię, chemioterapię czy radioterapię. W przypadkach urazów i zaburzeń naczyniowych konieczne jest leczenie specjalistyczne, często wielodyscyplinarne.
Krwiomocz – odpowiednia diagnostyka ma kluczowe znaczenie
Krwiomocz jest objawem alarmowym, którego nie należy lekceważyć, ponieważ może wskazywać na poważne schorzenia, w tym nowotwory układu moczowego. Rzetelna diagnostyka, obejmująca wywiad, badania laboratoryjne i obrazowe, jest kluczowa dla ustalenia przyczyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia.
