Zapalenie cewki moczowej (łac. urethritis) stanowi istotny klinicznie stan zapalny obejmujący błonę śluzową cewki moczowej, końcowego odcinka dolnych dróg moczowych. Schorzenie to dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet, choć z uwagi na krótszą anatomię cewki moczowej u kobiet, infekcje tego typu diagnozowane są u nich częściej.
Przyczyny powstawania zapalenia cewki moczowej
Podstawowym podziałem zapalenia cewki moczowej wygląda następująco:
- rzeżączkowe zapalenie cewki moczowej – wywołane przez Neisseria gonorrhoeae, bakterie przenoszone podczas kontaktów seksualnych,
- nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej (NGU, ang. non-gonococcal urethritis) – obejmuje przede wszystkim Chlamydia trachomatis (odpowiedzialna za 30-50% przypadków), Mycoplasma genitalium, Ureaplasma urealyticum, a także rzadziej wirusy, rzęsistki czy grzyby.
W przypadkach nierzeżączkowych infekcji udział czynników takich jak adenowirusy czy wirusy opryszczki (HSV) jest znacznie mniejszy, jednak ich obecność ma znaczenie w diagnostyce. Poza zakażeniami, zapalenie cewki może być także skutkiem urazów mechanicznych, podrażnień chemicznych, obecności cewników lub ciał obcych, co jednak występuje rzadziej.
Objawy kliniczne i przebieg choroby
Obraz kliniczny zapalenia cewki moczowej cechuje się znaczną zmiennością w zależności od przyczyny powstania oraz płci pacjenta. U mężczyzn zwykle obserwuje się:
- pieczenie, ból i szczypanie podczas mikcji, szczególnie nasilone rano,
- częstomocz oraz naglące parcie na pęcherz,
- obecność patologicznego wycieku z cewki moczowej o charakterze śluzowo-ropnym lub ropnym,
- zaczerwienienie oraz obrzęk ujścia cewki moczowej,
- uczucie ciężkości lub ból jąder i najądrzy w przypadku powikłań.
U kobiet objawy są często mniej wyraziste lub całkowicie nieobecne – nawet do 70% zakażeń wywołanych przez Chlamydia trachomatis przebiega bezobjawowo. Gdy występują dolegliwości, dominują:
- ból w dolnej części brzucha,
- nietypowe upławy z pochwy,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- rzadziej międzymiesiączkowe krwawienia czy wyciek ropnej wydzieliny z cewki.
Brak właściwego leczenia może prowadzić do rozwoju powikłań, takich jak zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie prostaty, ropnie czy długotrwałe problemy z płodnością.
Diagnostyka – metody
Rozpoznanie zapalenia cewki moczowej opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz testach laboratoryjnych. Wywiad obejmuje ocenę objawów, historię kontaktów seksualnych, obecność czynników ryzyka oraz stosowanie środków ochronnych. Badanie z kolei obejmuje ocenę ujścia cewki, obecność wydzieliny oraz palpacyjne badanie węzłów chłonnych pachwinowych. U mężczyzn natomiast jest to badanie gruczołu krokowego.
Diagnostyka laboratoryjna bazuje na:
- mikroskopii preparatu z wymazu cewki moczowej, z zastosowaniem barwienia metodą Grama – obecność Gram-ujemnych dwoinek wskazuje na rzeżączkę,
- posiewie materiału z cewki moczowej oraz moczu,
- badaniach molekularnych (PCR) pozwalających na szybkie i precyzyjne wykrycie patogenów, zwłaszcza Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium i innych.
Ze względu na częste bezobjawowe przebiegi, szczególnie u kobiet, oraz możliwość współistnienia wielu patogenów, diagnostyka wymaga uwzględnienia szerokiego spektrum czynników. Kluczowe jest także wykluczenie innych schorzeń układu moczowo-płciowego.
Jak leczy się zapalenie cewki moczowej?
Podstawą terapii zapalenia cewki moczowej jest celowana antybiotykoterapia dostosowana do zidentyfikowanego patogenu. W przypadku rzeżączkowego zapalenia cewki stosuje się m.in. ceftriakson oraz antybiotyki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym na patogeny towarzyszące.
Wskazane jest leczenie równoległe partnerów seksualnych, aby zapobiec reinfekcji. W trakcie terapii pacjenci powinni powstrzymać się od aktywności seksualnej do czasu całkowitego wyleczenia. Zakończenie leczenia powinno być potwierdzone kontrolnymi badaniami diagnostycznymi.
Profilaktyka – o czym warto pamiętać?
Zapobieganie zapaleniu cewki moczowej koncentruje się na praktykach higienicznych oraz ograniczeniu ryzykownych zachowań seksualnych. Używanie prezerwatyw znacząco redukuje ryzyko przeniesienia patogenów. Ważne jest także regularne opróżnianie pęcherza i unikanie podrażnień mechanicznych lub chemicznych cewki moczowej.
W uzupełnieniu leczenia farmakologicznego można stosować środki łagodzące dolegliwości, takie jak nawadnianie organizmu, ciepłe kąpiele czy preparaty roślinne, zawsze jednak po konsultacji z lekarzem prowadzącym, aby uniknąć nieskutecznych terapii.
Podsumowanie
Zapalenie cewki moczowej pozostaje wyzwaniem diagnostycznym i terapeutycznym ze względu na różnorodność patogenów, często bezobjawowy przebieg oraz ryzyko powikłań. Wczesne rozpoznanie i skuteczne leczenie są niezbędne, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji i negatywnym następstwom zdrowotnym.
Pacjenci z podejrzeniem zapalenia cewki powinni niezwłocznie zgłosić się do specjalisty (urologa lub ginekologa), poddać się kompleksowej diagnostyce i stosować się do zaleceń terapeutycznych. W wielu przypadkach zapalenie takie nie jest trudne do wyleczenia, a im szybciej rozpocznie się cały proces leczenia, tym wcześniej można pozbyć się uciążliwych dolegliwości.
