Problemy z oddawaniem moczu i częste infekcje układu moczowego to objawy, które mogą wywołać duży niepokój u mężczyzny. Tego typu dolegliwości w każdym przypadku powinny skłonić pacjenta do odwiedzenia urologa. Mogą one bowiem wskazywać na zwężenie cewki moczowej.
Na czym polega zwężenie cewki moczowej?
Zwężenie cewki moczowej to patologiczne zwężenie światła cewki moczowej, które prowadzi do utrudnienia odpływu moczu z pęcherza. Zmiana ta wiąże się z rozwojem bliznowatej, nieelastycznej tkanki zastępującej prawidłową ścianę cewki, najczęściej z przewagą kolagenu typu I, co powoduje zmniejszenie światła cewki i ogranicza przepływ moczu.
Patogeneza zwężenia cewki moczowej
Przyczyny zwężenia cewki są zróżnicowane i wieloczynnikowe. Najczęściej zwężenia mają charakter wtórny — powstają w wyniku urazów lub procesów zapalnych. Do najczęstszych przyczyn zalicza się:
- infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze, w tym zakażenia przenoszone drogą płciową, takie jak rzeżączka;
- urazy krocza i miednicy, np. złamanie kości miednicy, które uszkadzają cewkę;
- interwencje medyczne, zwłaszcza jatrogenne – cewnikowanie pęcherza moczowego, zabiegi endoskopowe czy elektroresekcja gruczołu krokowego (TURP);
- obecność ciała obcego lub kamicy dróg moczowych;
- zmiany nowotworowe;
- wady wrodzone, np. zastawka cewki tylnej u chłopców;
- długotrwałe cewnikowanie, zwłaszcza u pacjentów hospitalizowanych.
Proces zwężenia zaczyna się od uszkodzenia lub przerwania ciągłości nabłonka cewki, co inicjuje reakcję zapalną i włóknienie. W konsekwencji dochodzi do rozwoju nieelastycznej tkanki bliznowatej, która zmniejsza średnicę cewki nawet, co klinicznie objawia się przeszkodą w odpływie moczu.
Cewka moczowa – anatomia
Męska cewka moczowa, o długości około 15-20 cm, jest bardziej narażona na zwężenia niż krótka cewka żeńska (3-5 cm). Występowanie zwężeń zwiększa się z wiekiem i dotyczy około 0,6-1,4% populacji męskiej, przy czym u starszych mężczyzn wskaźnik ten może wzrosnąć do 5%.
Objawy kliniczne – rozpoznanie na podstawie symptomów
Zwężenie cewki moczowej manifestuje się głównie objawami utrudnionego odpływu moczu z pęcherza, do których należą:
- osłabienie i zwolnienie strumienia moczu;
- przerywany i rozpryskujący się strumień;
- trudności z rozpoczęciem mikcji (oddawania moczu);
- uczucie zalegania moczu w pęcherzu;
- częstomocz, nokturia oraz naglące parcie na mocz;
- bóle i pieczenie podczas oddawania moczu;
- w zaawansowanych stadiach – całkowite zatrzymanie moczu.
Łagodne zwężenia mogą przebiegać bezobjawowo, dlatego rozpoznanie często następuje dopiero w późniejszym stadium głównej choroby. Objawy podrażnienia dolnych dróg moczowych, takie jak częstomocz i ból, są często wynikiem wtórnych zakażeń oraz stanu zapalnego powyżej miejsca zwężenia.
Jak wygląda diagnostyka w przypadku zwężenia cewki?
W diagnostyce zwężenia cewki moczowej kluczowe znaczenie ma dokładny wywiad oraz badanie fizykalne. Wśród badań dodatkowych wyróżnia się:
- Uroflowmetrię – oceniającą ilość i szybkość przepływu moczu;
- Uretrografię wstępującą i cystouretrografię mikcyjną – badania radiologiczne pozwalające zlokalizować i ocenić długość zwężenia;
- Uretroskopię (cystouretroskopię) – umożliwiającą bezpośrednią ocenę ściany cewki oraz stopnia zwężenia;
- USG układu moczowego – ocena górnych dróg moczowych i pęcherza;
- badania laboratoryjne – morfologia, posiew moczu, oznaczenie poziomu kreatyniny i mocznika.
Leczenie zwężenia cewki moczowej
W terapii zwężeń cewki moczowej nie istnieje farmakoterapia skutecznie przywracająca drożność. Współczesne leczenie opiera się na metodach zabiegowych, z uwzględnieniem rodzaju, długości i lokalizacji zwężenia:
Metody endoskopowe
- Uretrotomia optyczna wewnętrzna (UOW) – polega na nacięciu zwężonego odcinka cewki endoskopowym nożem lub laserem (np. laser holmowy). Procedura wykonywana celem poszerzenia światła i poprawy odpływu moczu. Skuteczność trwała utrzymuje się u około 20-30% pacjentów, a zabieg charakteryzuje się krótkim czasem rekonwalescencji.
- Kalibracja (dylatacja) cewki – stopniowe mechaniczne rozszerzanie zwężenia przy użyciu rozszerzadeł. Metoda wymaga powtarzania i często towarzyszy jej ryzyko powikłań oraz nawrotów.
- Szynowanie cewki (stentowanie) – wprowadzanie stentów w celu utrzymania drożności. Metoda stosowana rzadko ze względu na wysokie ryzyko powikłań, takich jak migracja stentu, przerost tkanki oraz nietrzymanie moczu.
Zabiegi chirurgiczne i rekonstrukcyjne
Przy długich, skomplikowanych lub nawracających zwężeniach konieczne jest leczenie operacyjne:
- Meatotomia i meatoplastyka – rozcięcie i plastyka ujścia zewnętrznego cewki, stosowane zwłaszcza przy zwężeniach dystalnej części cewki;
- Uretroplastyka – chirurgiczna rekonstrukcja zwężonego odcinka, z zastosowaniem zespolenia lub przeszczepów błony śluzowej jamy ustnej (policzka) czy innych materiałów biologicznych, np. błony owodniowej. Techniki te pozwalają na trwałe odtworzenie drożności cewki, szczególnie w przypadku zwężeń o długości powyżej 2 cm;
- Wyprowadzenie cewki na krocze – rozwiązanie ostateczne u pacjentów z rozległymi zwężeniami lub przeciwwskazaniami do rekonstrukcji.
Decyzja o wyborze metody opiera się na dokładnej diagnostyce i stanie ogólnym pacjenta.
Czy leczenie (lub jego brak) może wiązać się z powikłaniami?
Zwężenie cewki moczowej niesie ze sobą ryzyko powikłań, zwłaszcza gdy pozostaje nieleczone. Należą do nich:
- zatrzymanie moczu;
- przewlekłe zakażenia dróg moczowych;
- uchyłki cewki i pęcherza;
- kamica pęcherza moczowego;
- ropnie, przetoki i powikłania okołourologiczne;
- pogorszenie funkcji nerek;
- nawrót zwężenia po leczeniu, szczególnie po uretrotomii i kalibracji;
- powikłania pooperacyjne, takie jak krwawienie, infekcje, nietrzymanie moczu czy zaburzenia erekcji.
Ważna jest świadomość, że zabiegi endoskopowe, choć mniej inwazyjne, często wymagają ponownych interwencji. Rekonstrukcje chirurgiczne, mimo większej inwazyjności, dają wyższe szanse na trwałe wyleczenie, jednak wiążą się z dłuższym okresem rekonwalescencji i ryzykiem powikłań.
Rekonwalescencja i postępowanie pooperacyjne
Okres po zabiegu wymaga starannej obserwacji i przestrzegania zaleceń medycznych. W zależności od rodzaju interwencji pozostawia się cewnik pęcherzowy na czas od kilku dni do kilku tygodni. Zaleca się:
- unikanie forsownego wysiłku fizycznego i aktywności seksualnej;
- dbanie o higienę miejsca zabiegowego oraz regularne zmiany opatrunków;
- kontrolę objawów takich jak ból, pieczenie czy zaburzenia mikcji;
- regularne wizyty kontrolne, w tym badania urodynamiczne i obrazowe w celu oceny drożności cewki.
Zwężenie cewki moczowej – podstawą jest odpowiednia diagnostyka
Pacjenci z objawami utrudnionego oddawania moczu powinni jak najszybciej zgłosić się do urologa w celu dokładnej diagnostyki i wdrożenia właściwego leczenia, co pozwoli zapobiec rozwojowi poważnych powikłań. Zwężenie cewki moczowej to złożone schorzenie, które wymaga indywidualnego podejścia diagnostyczno-terapeutycznego. Wczesne rozpoznanie i precyzyjna diagnostyka umożliwiają zastosowanie odpowiedniej metody leczenia, minimalizując ryzyko powikłań i nawrotów.
