Podwyższony poziom cholesterolu to problem, z którym zmaga się coraz więcej osób. Choć nie zawsze daje wyraźne objawy, może prowadzić do poważnych chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak miażdżyca, zawał serca czy udar. W artykule wyjaśniamy, co oznacza podwyższony cholesterol, jakie są jego przyczyny i objawy oraz jak skutecznie go leczyć, wprowadzając zmiany w stylu życia i korzystając z terapii farmakologicznych.
Cholesterol „dobry” i „zły”
Cholesterol to substancja lipidowa, która pełni kluczowe funkcje w organizmie. Jest składnikiem błon komórkowych, prekursorem hormonów steroidowych (np. testosteronu i estrogenów) oraz źródłem witaminy D. Cholesterol jest transportowany we krwi w postaci lipoprotein, które dzielimy na dwa główne rodzaje:
- LDL (tzw. „zły cholesterol”) – to lipoproteiny o niskiej gęstości, które odpowiadają za transport cholesterolu z wątroby do komórek. Nadmiar LDL może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych, prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych i zwężenia tętnic.
- HDL (tzw. „dobry cholesterol”) – to lipoproteiny o wysokiej gęstości, które usuwają nadmiar cholesterolu z krwi i transportują go z powrotem do wątroby, gdzie jest metabolizowany i wydalany z organizmu.
Zbyt wysoki poziom LDL i niski poziom HDL zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego ważne jest regularne monitorowanie poziomu lipidów we krwi.
Przyczyny wysokiego cholesterolu
Podwyższony poziom cholesterolu może być wynikiem różnych czynników. Do najczęstszych należą przede wszystkim niewłaściwa dieta i brak aktywności fizycznej (oraz ich konsekwencje), a także występowanie chorób współistniejących oraz czynniki genetyczne.
Niewłaściwa dieta: spożywanie dużych ilości tłuszczów nasyconych (np. w tłustym mięsie, maśle, produktach mlecznych) i izomerów trans (w przetworzonej żywności) może skutkować wzrostem tzw. “złego cholesterolu”. Ponadto nadmiar cukrów prostych w diecie, które w organizmie przekształcają się w tłuszcze, także może prowadzić do wzrostu LDL.
Brak aktywności fizycznej: siedzący tryb życia zmniejsza poziom HDL i nasila akumulację LDL w krążeniu.
Otyłość: nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej, jest ściśle związany z zaburzeniami lipidowymi.
Choroby współistniejące, takie jak:
- cukrzyca typu 2,
- niedoczynność tarczycy,
- zespół metaboliczny,
- choroby wątroby i nerek,
wpływają na zaburzenia gospodarki lipidowej i mogą prowadzić do podwyższenia “złego cholesterolu” we krwi.
Styl życia: palenie tytoniu obniża poziom HDL i nasila procesy zapalne w ścianach naczyń krwionośnych. Z kolei nadmierne spożycie alkoholu podwyższa poziom triglicerydów.
Wiek i płeć: u kobiet poziom cholesterolu często wzrasta po menopauzie z powodu spadku poziomu estrogenów.
Czynniki genetyczne: hipercholesterolemia rodzinna to dziedziczne zaburzenie metaboliczne, które prowadzi do bardzo wysokiego poziomu LDL już od najmłodszych lat.
Objawy podwyższonego cholesterolu
Podwyższony cholesterol często przebiega bezobjawowo, dlatego bywa określany jako „cichy zabójca”. W zaawansowanych przypadkach lub w wyniku powikłań mogą pojawić się następujące symptomy:
- Złogi cholesterolu na powiekach, stawach, ścięgnach czy skórze – charakterystyczne żółtawe grudki.
- Szybka męczliwość i osłabienie.
- Chłodne i zasinione kończyny dolne – objaw miażdżycy tętnic obwodowych.
- Bóle w klatce piersiowej (duszności, uczucie ciężaru) – mogą świadczyć o chorobie niedokrwiennej serca.
- Zaburzenia neurologiczne – takie jak zawroty głowy czy problemy z pamięcią, mogą wynikać z ograniczonego przepływu krwi w mózgu.
Wykrycie wysokiego poziomu cholesterolu wymaga badań laboratoryjnych, takich jak lipidogram, który obejmuje pomiar poziomu LDL, HDL, trójglicerydów i całkowitego cholesterolu.
Do jakiego lekarza się udać?
Osoby z podwyższonym cholesterolem powinny zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, który zleci podstawowe badania i oceni ryzyko sercowo-naczyniowe. W razie potrzeby pacjent może zostać skierowany do:
- Kardiologa – w przypadku współistniejących chorób sercowo-naczyniowych.
- Endokrynologa – przy podejrzeniu zaburzeń hormonalnych (np. niedoczynności tarczycy).
- Dietetyka – w celu opracowania indywidualnej diety, obniżającej poziom cholesterolu.
Regularne wizyty u specjalistów i kontrola lipidogramu są kluczowe dla skutecznego leczenia podwyższonego cholesterolu, a także zapobiegania powikłaniom.
Sposoby leczenia zbyt wysokiego cholesterolu
W przypadku znacznie podwyższonego poziomu cholesterolu lub istniejących chorób sercowo-naczyniowych lekarze mogą zlecić stosowanie leków obniżających poziom lipidów. Najczęściej stosowane grupy leków to:
- Statyny – zmniejszają produkcję cholesterolu w wątrobie i pomagają w stabilizacji blaszek miażdżycowych. Przykłady: atorwastatyna, rosuwastatyna.
- Ezetymib – ogranicza wchłanianie cholesterolu w jelitach.
- Inhibitory PCSK9 – nowoczesna terapia stosowana w ciężkich przypadkach, obniżająca poziom LDL nawet o 60%.
- Fibraty – szczególnie skuteczne w obniżaniu poziomu triglicerydów.
- Kwas nikotynowy (niacyna) – zwiększa poziom HDL i obniża LDL, choć jest rzadziej stosowany ze względu na działania niepożądane.
Leki są dobierane indywidualnie, w zależności od wyników badań i stanu pacjenta. Ponadto kluczowym elementem leczenia i zapobiegania podwyższonemu poziomowi cholesterolu jest zmiana codziennych nawyków.
Zmiana stylu życia w przypadku zbyt wysokiego cholesterolu
Zbilansowana dieta jest fundamentem w obniżaniu cholesterolu. Zaleca się:
- Ograniczenie tłuszczów nasyconych – znajdujących się w tłustym mięsie, maśle i pełnotłustych produktach mlecznych.
- Zwiększenie spożycia tłuszczów nienasyconych – obecnych w rybach morskich, orzechach, awokado i olejach roślinnych (np. oliwa z oliwek).
- Spożywanie błonnika – produkty pełnoziarniste, warzywa, owoce i rośliny strączkowe wiążą cholesterol w jelitach, zmniejszając jego wchłanianie.
- Unikanie cukrów prostych – słodyczy, napojów gazowanych i wyrobów cukierniczych.
- Wprowadzenie fitosteroli – naturalnych substancji obniżających poziom LDL, obecnych w orzechach, nasionach i wzbogacanych produktach spożywczych (np. margarynach roślinnych).
Bardzo ważna jest też regularna aktywność fizyczna. Ćwiczenia aerobowe, takie jak bieganie, pływanie czy jazda na rowerze, przyczyniają się do zwiększenia poziomu HDL i obniżenia LDL. Zaleca się co najmniej 150 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności tygodniowo.
Warto też wiedzieć, że utrata nadmiarowych kilogramów, szczególnie w przypadku otyłości brzusznej, znacząco poprawia profil lipidowy i zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Kolejna zmiana w stylu życia dotyczy używek. Rzucenie palenia papierosów zwiększa poziom HDL i redukuje stany zapalne w naczyniach krwionośnych. Ograniczenie spożycia alkoholu pomaga kontrolować poziom triglicerydów.
Coraz częściej wskazuje się też, że długotrwały stres może negatywnie wpływać na poziom cholesterolu i ciśnienie krwi. Techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, joga czy trening oddechowy, mogą pomóc w poprawie ogólnego zdrowia.
Podsumowanie
Podwyższony poziom cholesterolu to poważny problem zdrowotny, który może prowadzić do groźnych powikłań, jeśli zostanie zaniedbany. Kluczowe znaczenie ma regularne monitorowanie lipidogramu, wczesna diagnoza oraz kompleksowe podejście do leczenia, obejmujące zarówno zmiany w stylu życia, jak i farmakoterapię. Zaleca się by lipidogram wykonywać regularnie co 3-5 lat, po ukończeniu 20. roku życia. To podstawowe badanie, także w przypadku osób, które nie zauważają żadnych symptomów podwyższonego cholesterolu i starają się dbać o zdrowy styl życia.
