Jądra to temat, o którym wielu mężczyzn wolałoby nie rozmawiać wcale. A szkoda, bo choroby jąder należą do tych schorzeń, które często dają bardzo wyraźne sygnały ostrzegawcze – tylko trzeba chcieć je zauważyć. Co więcej, część z nich, w tym rak jądra, dotyka głównie młodych, aktywnych mężczyzn, często w najlepszym okresie życia. Paradoks? Trochę tak. Ale właśnie dlatego świadomość i profilaktyka mają tu duże znaczenie.
Choroby jąder – dlaczego nie warto ich bagatelizować?
Jądra pełnią dwie fundamentalne funkcje: produkują plemniki oraz testosteron. Każde zaburzenie ich pracy może więc wpływać nie tylko na płodność, ale też na libido, samopoczucie, masę mięśniową czy ogólną kondycję organizmu. Objawy chorób jąder bywają subtelne, ale czasem są bardzo konkretne – ból, powiększenie, uczucie ciężaru czy wyczuwalny guzek. Problem w tym, że wielu mężczyzn odwleka wizytę u lekarza, licząc, że „samo przejdzie”. W przypadku niektórych schorzeń czas działa jednak na niekorzyść pacjenta.
Rak jądra – nowotwór młodych mężczyzn
Rak jądra to jeden z nielicznych nowotworów złośliwych, który najczęściej dotyka mężczyzn przed 35. rokiem życia, szczyt zachorowań przypada na wiek 20–39 lat. Dobra wiadomość jest taka, że przy wczesnym wykryciu rokowanie jest bardzo dobre. Zła – że objawy bywają bagatelizowane albo mylone z niegroźnymi dolegliwościami. Najczęściej pierwszym sygnałem jest bezbolesne powiększenie jądra lub wyczuwalny guzek. Ból pojawia się rzadziej, co niestety sprawia, że choroba potrafi rozwijać się po cichu.
Jakie są rodzaje nowotworów jądra?
Nowotwory jądra dzieli się na kilka głównych grup, w zależności od komórek, z których się wywodzą.
Według danych podanych przez NFZ najczęściej występują nowotwory zarodkowe jądra, które stanowią ponad 95% wszystkich nowotworów jąder. Rozwijają się one z komórek produkujących plemniki. W tej grupie wyróżnia się dwa podstawowe typy: nasieniaki i nienasieniaki. Nasieniaki (seminoma) odpowiadają za około 50% przypadków, natomiast nienasieniaki za około 40%.
Rzadziej spotyka się nowotwory rozwijające się z komórek produkujących testosteron lub z komórek podporowych, które „opiekują się” komórkami rozrodczymi. Istnieją także nowotwory jąder o innym, nietypowym pochodzeniu, występujące zdecydowanie rzadziej.
Pierwszym etapem leczenia jest zawsze leczenie chirurgiczne – orchidektomia radykalna, czyli usunięcie jądra wraz z fragmentem powrózka nasiennego. Dalsze postępowanie zależy od wyniku badania histopatologicznego oraz od zakwalifikowania pacjenta do odpowiedniej grupy prognostycznej. Brane są pod uwagę m.in. wielkość guza, jego lokalizacja, obecność przerzutów, zajęcie węzłów chłonnych oraz poziom markerów nowotworowych.
Czy rak jądra daje przerzuty?
Tak, rak jądra może dawać przerzuty, choć tempo i kierunek ich rozwoju zależą od typu nowotworu i stadium choroby. Najczęściej przerzuty pojawiają się w węzłach chłonnych jamy brzusznej oraz klatki piersiowej. Mogą również dotyczyć płuc, wątroby, kości, a w bardziej zaawansowanych przypadkach także mózgu. Bardzo duże znaczenie ma tu czas rozpoczęcia leczenia. Wczesne rozpoznanie choroby znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, nawet jeśli konieczne jest leczenie uzupełniające, takie jak chemioterapia czy radioterapia.
Inne choroby jąder – objawy
Choć rak jądra budzi największy niepokój, nie jest jedynym schorzeniem, które może dotyczyć moszny. Do częstych chorób jąder należą również:
- Zapalenie jądra i najądrza – najczęściej ma podłoże infekcyjne, bakteryjne lub wirusowe, i objawia się bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem moszny oraz często podwyższoną temperaturą ciała; nieleczone może prowadzić do powikłań, w tym zaburzeń płodności.
- Wodniak jądra – polega na nagromadzeniu płynu w osłonkach jądra, co powoduje jego powiększenie i uczucie ciężaru; zazwyczaj jest zmianą łagodną i bezbolesną, jednak przy dużych rozmiarach lub szybkim narastaniu wymaga diagnostyki i leczenia chirurgicznego.
- Żylaki powrózka nasiennego – są wynikiem poszerzenia naczyń żylnych odprowadzających krew z jądra, najczęściej po stronie lewej; mogą powodować dyskomfort, uczucie „ciągnięcia” w mosznie oraz negatywnie wpływać na jakość nasienia i płodność.
- Skręt jądra – to nagły, ostry stan wymagający natychmiastowej interwencji chirurgicznej, polegający na skręceniu powrózka nasiennego i odcięciu dopływu krwi do jądra; objawia się silnym, gwałtownym bólem i obrzękiem, a szybkie leczenie jest niezbędne dla uratowania jądra.
Wspólnym mianownikiem większości tych schorzeń są objawy takie jak ból, obrzęk, zaczerwienienie skóry moszny lub nagłe powiększenie jądra. Każda z tych dolegliwości powinna być sygnałem alarmowym i wymaga pilnej konsultacji ze specjalistą.
Choroby jąder – objawy, których nie wolno ignorować
Wbrew pozorom organizm mężczyzny często wysyła mu sygnały ostrzegawcze odpowiednio wcześnie – trzeba tylko przestać je ignorować.
Niepokojące objawy, które zawsze wymagają konsultacji urologicznej, to przede wszystkim:
- wyczuwalny guzek w jądrze,
- jego asymetryczne powiększenie,
- uczucie ciężaru w mosznie,
- przewlekły dyskomfort lub nagły, silny ból.
Czasem pojawia się też uczucie „pełności” w podbrzuszu albo ból promieniujący do pachwiny.
To tylko 5 minut raz w miesiącu – samobadanie jąder krok po kroku
Samobadanie jąder to jedna z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych metod profilaktyki. Zaleca się wykonywać je raz w miesiącu, najlepiej podczas kąpieli lub pod prysznicem, gdy skóra moszny jest rozluźniona.
Podczas badania warto dokładnie poznać naturalną budowę jąder. Jedno z nich może być nieco większe – to normalne. W górnej części wyczuwalne jest najądrze, które może przypominać niewielkie zgrubienie. Ważne jest jednak zwracanie uwagi na nowe zmiany, które wcześniej nie były obecne – guzki, stwardnienia czy nagłe powiększenie. Regularność samobadania sprawia, że nawet niewielkie odchylenia od normy zostaną szybko zauważone.
Choroby jąder – świadomość, która ratuje zdrowie
Choroby jąder to temat, który nie powinien budzić wstydu ani lęku. Wręcz przeciwnie – im więcej wiemy, tym szybciej reagujemy. Rak jądra, mimo że dotyka głównie młodych mężczyzn, należy do najlepiej rokujących nowotworów, pod warunkiem wczesnego rozpoznania. Samobadanie, czujność i regularne kontrole u specjalisty to proste narzędzia, które realnie ratują zdrowie, a czasem także życie!
