Rak pęcherza moczowego to jeden z najczęściej występujących nowotworów układu moczowego, szczególnie u osób po 50. roku życia. Charakteryzuje się złośliwym wzrostem komórek w obrębie błony śluzowej lub ściany pęcherza moczowego. W artykule przedstawiamy szczegółowe informacje na temat objawów, przyczyn, diagnostyki, metod leczenia oraz profilaktyki raka pęcherza moczowego.
Nowotwory pęcherza moczowego
Rak pęcherza moczowego stanowi około 3% wszystkich przypadków nowotworów na świecie, a częstość jego występowania jest wyższa u mężczyzn niż u kobiet. Wśród nowotworów pęcherza wyróżnia się następujące typy:
- Rak przejściowokomórkowy, czyli urotelialny – najczęstszy typ, występujący w ponad 90% przypadków. Wywodzi się z nabłonka przejściowego wyścielającego pęcherz, miedniczki nerkowe, moczowody i cewkę moczową.
- Rak płaskonabłonkowy – występuje rzadziej i często wiąże się z przewlekłymi infekcjami lub drażnieniem błony śluzowej.
- Gruczolakorak – rzadszy typ, wywodzący się z komórek gruczołowych.
- Mięsak pęcherza moczowego – bardzo rzadki, ale agresywny rodzaj nowotworu.
Nowotwory pęcherza moczowego mogą przybierać różne formy kliniczne: od powierzchownych zmian ograniczonych do błony śluzowej po zaawansowane, naciekające guzy, które przenikają do mięśnia pęcherza i dalszych struktur.
Objawy raka pęcherza moczowego
Początkowe objawy raka pęcherza mogą być niespecyficzne, co często opóźnia diagnozę. Najczęstsze symptomy to:
- Krwiomocz (krwinkomocz) – obecność krwi w moczu jest najczęstszym objawem, występującym u około 80% pacjentów. Może być widoczna gołym okiem (krwiomocz makroskopowy) lub wykrywana jedynie w badaniu laboratoryjnym (krwiomocz mikroskopowy).
- Częstomocz i dyskomfort podczas oddawania moczu – częstsze oddawanie moczu, uczucie parcia na pęcherz, pieczenie lub ból podczas mikcji.
- Ból w okolicy podbrzusza lub pleców – może wskazywać na zaawansowane stadium choroby lub naciekanie innych struktur.
- Objawy ogólne – utrata masy ciała, zmęczenie, gorączka.
Warto podkreślić, że wiele z tych objawów może być związanych z innymi schorzeniami, dlatego nie wolno ich lekceważyć.
Przyczyny raka pęcherza moczowego
Przyczyny rozwoju raka pęcherza moczowego są wieloczynnikowe i obejmują zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Do głównych zaliczamy:
- Palenie tytoniu – najważniejszy czynnik ryzyka, odpowiadający za około 50% przypadków raka pęcherza.Substancje chemiczne zawarte w dymie papierosowym (np. aminy aromatyczne) są wydalane z moczem i drażnią nabłonek pęcherza.
- Ekspozycja na substancje chemiczne – związki chemiczne stosowane w przemyśle farbiarskim, gumowym, tekstylnym czy metalurgicznym mogą zwiększać ryzyko.
- Przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego – długotrwałe stany zapalne związane z infekcjami bakteryjnymi, pasożytami (np. schistosomatoza) lub kamicą moczową.
- Historia napromieniania i chemioterapii – radioterapia obszaru miednicy oraz stosowanie niektórych leków przeciwnowotworowych może być czynnikiem ryzyka rozwoju raka pęcherza moczowego.
- Czynniki genetyczne – predyspozycje dziedziczne, przede wszystkim mutacje w genach odpowiedzialnych za naprawę DNA.
Diagnostyka raka pęcherza moczowego
Pierwszym krokiem diagnostyki jest wywiad i badanie fizykalne. Lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad, analizując objawy, czynniki ryzyka i historię chorób pacjenta.
Następnie przeprowadza się badania laboratoryjne, w tym
- Badanie moczu – wykrywanie obecności krwi, komórek nowotworowych (cytologia moczu).
- Testy markerów nowotworowych – np. NMP22 czy BTA.
Lekarz może zalecić też wykonanie cystoskopii, czyli endoskopowe badanie wnętrza pęcherza, pozwalające na bezpośrednie obejrzenie zmian i pobranie wycinków do badania histopatologicznego.
Ponadto zlecone mogą być też badania obrazowe:
- USG układu moczowego – pozwala ocenić obecność guzów i zmian w pęcherzu.
- Tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MRI) – precyzyjnie określają rozległość choroby oraz obecność przerzutów.
- Urografia – badanie rentgenowskie układu moczowego po podaniu kontrastu.
Leczenie raka pęcherza moczowego
Leczenie raka pęcherza moczowego zależy przede wszystkim od rodzaju zmiany, stopnia jej zaawansowania oraz stanu pacjenta. Najczęściej stosowane jest leczenie chirurgiczne:
- Resekcja przezcewkowa guza pęcherza (TURBT) – stosowana w przypadku zmian powierzchownych. Polega na usunięciu guza przez cewkę moczową za pomocą specjalnego narzędzia endoskopowego.
- Cystektomia – usunięcie całego pęcherza, stosowane w przypadku zaawansowanych nowotworów. W niektórych przypadkach konieczne jest utworzenie zbiornika zastępczego z fragmentu jelita.
Ponadto zastosowana może być radioterapia jako metoda uzupełniająca lub w przypadkach, gdy leczenie chirurgiczne nie jest możliwe. Może zmniejszyć rozmiar guza przed operacją lub działać paliatywnie.
W niektórych sytuacjach stosowana jest też chemioterapia systemowa stosowana jest przed operacją lub po niej. W przypadku zaawansowanych nowotworów może być również terapią główną. Jeszcze inną metodą leczenia jest chemioterapia dopęcherzowa – wprowadzenie leków bezpośrednio do pęcherza w celu działania miejscowego, głównie w powierzchownych zmianach.
Ponadto pacjenci mogą mieć zaleconą immunoterapię, która polega na wykorzystaniu leków aktywujących układ odpornościowy, podawanych dopęcherzowo.
Profilaktyka raka pęcherza moczowego
Profilaktyka nowotworów pęcherza moczowego opiera się przede wszystkim na unikaniu czynników ryzyka oraz badaniach profilaktycznych.
Rzucenie palenia tytoniu to jeden z najważniejszych kroków w profilaktyce, podobnie jak ograniczenie ekspozycji na szkodliwe substancje chemiczne w miejscu pracy poprzez stosowanie odpowiednich środków ochrony.
Bardzo ważny jest też zdrowy styl życia: zrównoważona dieta bogata w warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste, a także regularna aktywność fizyczna, wspomagająca zdrowie układu moczowego.
Osoby z grup ryzyka (np. palacze, pracownicy narażeni na kontakt z chemikaliami) powinny regularnie wykonywać badania moczu oraz konsultować się z urologiem. Szczególnie ważne jest wczesne leczenie stanów zapalnych i infekcji, czyli zapobieganie przewlekłym stanom zapalnym pęcherza moczowego, poprzez odpowiednie leczenie infekcji i kamicy moczowej.
W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem specjalistą.
